GIỮ MỘT TÂM BAN ĐẦU

THÍCH ẤN ĐẮC

 

Ngày còn trẻ, bạn từng rất ngưỡng mộ những nhân vật chính trong phim, trong truyện cổ tích hay những câu chuyện được các bậc tiền bối kể lại. Họ thường hiện lên với dáng vẻ thanh cao, sống vì lý tưởng, dám đi ngược dòng đời, không cúi mình trước cường quyền. Những người xuất gia mang chí xuất trần thượng sĩ há cũng không phải như vậy hay sao.

Như lời ngài Tuệ Viễn thời Đông Tấn trong Sa Môn Bất Kính Vương Giả Luận, người xuất gia không nên hèn yếu trước cường quyền hay lấy quyền lực thế gian làm nơi nương tựa. Hay như Tổ Quy Sơn từng dạy: “Phù xuất gia giả, phát túc siêu phương” – đã bước chân lên con đường xuất gia, thì chí hướng phải vượt khỏi phàm tình, thoát khỏi những trói buộc của danh lợi để hướng đến giác ngộ và giải thoát.

Ai cũng từng nghĩ mình sẽ sống một đời khác biệt. Nhưng cuộc đời không giống những câu chuyện được kể. Đến một lúc nào đó, mỗi người đều phải tự hỏi rằng liệu mình có đủ mạnh mẽ để giữ lấy lý tưởng ban đầu, hay rồi cũng bị dòng đời xô đẩy,

để cuối cùng trở thành kiểu người mà chính mình từng không thích: Bon chen, hơn thua, chạy theo ánh nhìn của người khác mà quên mất mình đã từng muốn sống như nhân vật chính.

Hắn tên là Học. Hắn là con thứ bảy trong tám anh chị em của một gia đình bình thường. Nhà hắn tuy không khá giả nhưng cũng chưa từng để hắn thiếu ăn bữa nào. Sinh ra trong thời bình, lớn lên giữa giai đoạn đất nước chuyển mình, chuyện đi học của hắn cũng thuận lợi giống như bao đứa trẻ khác. Bạn bè thường đùa gọi hắn là “thất học”, không phải vì học dở mà chỉ vì chữ “thất” của người con thứ bảy vô tình được lũ bạn ghép vào tên của hắn.

Cuộc sống cứ thế trôi qua bình lặng, cho đến khi trong nhà xuất hiện những chiếc đĩa CD giảng pháp mà cha mẹ mang về sau mỗi lần đi chùa. Ban đầu, hắn nghe chỉ vì cha mẹ thường mở lên những lúc rảnh rỗi, nhưng dần dần những câu chuyện về sinh tử, nhân quả và giải thoát bắt đầu gieo vào lòng hắn những câu hỏi mà trước đây hắn chưa từng nghĩ đến. Con người sống để làm gì? Có thật tồn tại một con đường đưa con người vượt khỏi những khổ đau này không?

Lúc ấy, hắn nghĩ rất đơn giản: Muốn giải thoát thì phải giống chư Tổ đi vào núi sâu, đi vô rừng sâu núi thẳm, sống xa trần thế. Hắn chẳng biết tu là gì, cũng chẳng biết sống giữa núi rừng sẽ ăn thế nào, ngủ thế nào, nhưng vẫn tin rằng càng xa cuộc đời thì càng gần Đạo. Có lẽ vì trong những bộ phim hắn từng xem, các bậc đại sĩ dường như đều sống như vậy.

Rồi một ngày, hắn cũng đã xuất gia ở một ngôi chùa không xa nhà cho lắm và được gửi đi học trung cấp Phật học. Trước ngày nhập học, trong đầu hắn từng nghĩ chắc ở đó toàn là những bậc A-la-hán, những người đã giác ngộ; chắc mình vào đây sẽ đặc biệt lắm đây. Nhưng sau một thời gian, hắn nhận ra mọi thứ khác xa tưởng tượng. Ở đó, cũng có sự vui buồn xuất hiện, sự bất an vẫn hằng hiện hữu; cũng có những vị đang hết sức cố gắng, nhưng

cũng có những vị đang dần quên đi chí nguyện của mình… Ban đầu hắn hơi thất vọng, nhưng rồi dần dần hiểu ra: Không phải thế giới khác đi, mà là con mắt mình đang nhìn thế giới như thế nào.

Hắn nhớ đến câu chuyện giữa ngài Phật Ấn và Tô Đông Pha. Khi Tô Đông Pha hỏi ngài nhìn mình giống gì, Phật Ấn đáp rằng trông ông như một vị Phật; còn khi được hỏi ngược lại, Tô Đông Pha lại nói ngài giống một đống phân trâu khô. Một câu chuyện nghe qua tưởng như đùa vui, nhưng càng nghĩ càng thấy sâu. Người thấy được điều gì nơi người khác, đôi khi cũng chính là điều đang có trong tâm mình. Từ đó, hắn bắt đầu hiểu: Nếu tâm chưa yên thì đi đến đâu cũng thấy thiếu sót; còn nếu tâm an thì nơi nào cũng có thể là đạo tràng. Chẳng phải cũng như ngài Thường Bất Khinh Bồ tát xem ai cũng là Phật đó sao.

Những năm tháng học tập trôi qua, hắn học được nhiều giáo lý, hiểu thêm nhiều điều, nhưng cũng thuận tiện học luôn một số thứ khác của cuộc đời. Hắn gặp nhiều vị giáo thọ và những bạn đồng học khiến hắn kính phục. Có nhiều vị rất đặc biệt. Trong số bạn đồng học của hắn thì có người tinh tấn đến độ có những đêm trở mình không ngủ được bèn lấy sách ra học; còn giáo thọ thì có vị rất giỏi, biết nhiều ngôn ngữ, kiến thức uyên thâm nhưng lại sống vô cùng giản dị. Cuộc đời vị ấy không tự lái xe máy, mỗi khi đến lớp thì chỉ đạp chiếc xe đạp cà tàng. Không phải do vị ấy không biết chạy xe máy đâu, mà là thấy việc ấy đã không còn phù hợp nữa, nên sống không tranh hơn thua, không chạy theo danh tiếng. Được truyền cảm hứng từ những vị đi trước, hắn dần hiểu rằng có những người thật sự mạnh mẽ không phải vì đứng ở nơi cao nhất, mà vì giữa thế gian ồn ào họ vẫn giữ được sự bình thản của mình.

Có lẽ nhờ những ảnh hưởng ấy, hắn cũng dần sống chậm lại. Không còn quá thích ồn ào, danh vọng hay cạnh tranh. Người ngoài nhìn vào có thể thấy hắn chẳng có gì nổi bật, không có tài ăn nói, không địa vị, không thành tựu gì rõ ràng. Có lúc hắn cũng tự hỏi liệu cách sống như vậy có vô ích hay không.

Nhưng đời tu đâu phải lúc nào cũng bình lặng. Cái gì đến sẽ đến. Tu lâu kiểu gì cũng được đưa lên giao cho chức sự, hắn phải học đủ thứ: Trống, mõ, khánh, tán tụng, tổ chức, điều hành… Rồi hắn lại thúc giục những vị nhỏ hơn mình phải học cho bằng được. Dần dần, hắn bị cuốn vào chính những thứ mà trước kia hắn chưa từng nghĩ đến. Có lúc mệt mỏi đến mức quên mất mình bắt đầu vì điều gì.

Một hôm, trời mưa rất lớn. Hắn ngồi nhìn màn mưa rồi tự hỏi: rốt cuộc mình đang sống vì điều gì? Có những thứ thật sự đáng để mang theo trong lòng đến vậy sao? Hoài bão của mình là gì? Hắn chợt giật mình nhận ra mình khác nào những con thiêu thân lao vào đống lửa mà không có chút suy nghĩ nào. Nhưng cuộc đời đâu như là mơ, không thể bỏ chạy đi đâu cả. Phải tập cho bản thân thích nghi mọi thứ, sống trong đời mà không dính mắc. Ngài Trần Nhân Tông trong Cư Trần Lạc Đạo Phú có nói: “Mình ngồi thành thị, nết dụng sơn lâm”. Không phải cứ vào rừng mới có thể tu, không phải rời khỏi cuộc đời mới gọi là giải thoát. Nếu trong tâm còn bão tố thì đi đến đâu cũng chưa thật sự bình yên.

Rồi cơ duyên đến, hắn trúng tuyển vào một trường Phật học ở vùng quê nước Ấn Độ. Cầm tờ giấy báo trên tay, hắn đứng rất lâu. Chuyện đi du học đối với hắn ngày ấy gần như là điều xa xỉ. Hắn chọn một chuyên ngành đơn giản nhất để dễ tốt nghiệp nhất, không phải vì hắn thiếu chí lớn mà vì lúc ấy hắn nghĩ cơ hội đi du học, điều quan trọng nhất là phải tiếp cận và hiểu được văn hóa và con người ở trú xứ đó, phải học cho được ngoại ngữ để không còn trở ngại trong việc giao tiếp và học hỏi.

Sau một thời gian du học ở Ấn Độ, bỗng một ngày cảnh sát tìm đến nhờ hắn hỗ trợ. Hắn thoáng giật mình: Chuyện gì đã xảy ra, họ tìm hắn để làm gì? Một ý nghĩ lướt qua trong đầu, nhưng rồi mọi chuyện sáng tỏ – thì ra họ cần hắn phiên dịch cho một vụ việc đặc biệt. Hắn còn ngạc nhiên tự hỏi: Bộ hết người phiên

dịch rồi sao, hướng dẫn viên của đoàn du lịch đó đâu? Cảnh sát chỉ cười đáp rằng người hướng dẫn viên kia sợ bị chàng thanh niên làm hại, vì cậu ta còn dám ra tay đâm chính cha mình.

Sự việc là thế: Một chàng trai Việt Nam đi du lịch cùng cha, vì những áp lực nào đó đã không kiềm được mà ra tay với cha rồi tự cắt cổ tay mình. May mắn thay, cả hai đều được cứu kịp thời và không nguy hiểm đến tính mạng.

Đêm hôm đó, lần đầu tiên hắn ngồi cạnh một ca khâu kéo dài trong bệnh viện. Chàng trai trẻ liên tục rên đau vì chỉ được gây tê, không được gây mê. Nhìn cảnh ấy, trong đầu hắn thoáng hiện lên một suy nghĩ ngây ngô: Người ta không sợ chết, sao lại sợ đau? Nhưng rồi hắn hiểu ra – không phải ai muốn chết cũng thật sự muốn rời bỏ cuộc đời. Có những người chỉ quá bí bách, mất niềm tin vào cuộc sống, tưởng rằng kết thúc là lối thoát duy nhất.

Đêm đó, hắn không dùng những triết lý cầu kỳ hay hoa mỹ để nói với chàng thanh niên. Hắn chỉ đơn giản ngồi đó, phiên dịch, lắng nghe và ở lại. Có lẽ, sự giúp đỡ tốt nhất đôi khi không nằm ở những lời khuyên cao siêu, mà ở việc để người khác biết rằng trong lúc họ đau đớn nhất, vẫn còn một người chịu ngồi cạnh họ, đồng hành và lắng nghe.

Sau vài ngày, mọi chuyện cũng qua. Hắn trở về với những ngày đi học bình thường. Vẫn học ngoại ngữ, vẫn trò chuyện với người bản địa, vẫn tiếp tục đi trên con đường của mình. Đường còn rất dài. Phía trước vẫn sẽ có núi cao biển lớn, sẽ có những thử thách đang đón chờ hắn. Nhưng bây giờ hắn đã hiểu rằng điều quý giá nhất không phải là đi được bao xa hay trở thành ai trong mắt người khác, mà là sau tất cả những đổi thay của cuộc đời, mình vẫn còn giữ được ánh mắt đã từng ngước nhìn bầu trời năm ấy – ánh mắt đã từng tin rằng con người có thể sống tử tế hơn, sâu sắc hơn và tự do hơn. Đường còn dài, nhưng hắn không còn vội nữa. Bởi hắn biết, chỉ cần vẫn còn bước tiếp, thì mỗi bước chân đã và đang đi về phía mà mình tìm kiếm.