NGÀY VU LAN SUY NGHĨ VỀ GIỚI HẠNH

MINH NGỌC

Ngày Vu Lan

suy nghĩ về

Giới Hạnh

Vu lan, ngày Rằm tháng 7, nhắc nhở chung mọi người phải biết tri ân và báo ân đối với hai đấng sinh thành dưỡng dục, đồng thời cũng nhắc nhở riêng các hàng đệ tử Phật xuất gia phải luôn luôn khắc ghi, giữ gìn trân quý giới hạnh. Vì ngày này, cũng chính là ngày cuối cùng của ba tháng an cư cấm túc theo Phật giáo Bắc truyền, đã mài rèn vũ khí Giới, Tuệ cho thêm sắc bén, rồi tạm biệt các huynh đệ, pháp lữ, Thầy Tổ, để mỗi người mỗi nơi với lòng nhiệt huyết, chân thành phụng sự chúng sanh, báo đền ân đức Phật. Với vũ khí ấy, phải biết sử dụng nó trên tiến trình tu học và hoằng pháp tiếp theo một cách hữu hiệu nhất. Sử dụng làm gì? Sử dụng thế nào? Để có thể thực hiện được như lời Phật đã căn dặn trong kinh Tương Ưng Bộ: “Này các Tỳ-kheo, các ông hãy đi truyền bá chánh pháp vì lợi ích cho số đông, vì hạnh phúc cho chúng sinh, vì lòng bi mẫn đối với thế gian, vì sự tốt đẹp, lợi ích và hạnh phúc cho chư thiên và loài người. Mỗi người hãy đi một ngả, đừng đi hai người cùng một hướng. Hãy truyền dạy giáo

pháp thanh tịnh ở phần đầu, phần giữa và phần cuối, với ý nghĩa và văn lý rõ ràng…”.

Muốn đi xa phải có hành trang. Muốn thực hiện lý tưởng phải có bản lĩnh, nội lực. Thật sự mà nói, cuộc đời của người Tăng sĩ, không có cái gì quý hơn Giới Hạnh. Vì nó được đánh đổi bằng sự mất mát tất cả dục lạc thế gian, cho đến cái tình thương lớn nhất là cha mẹ người thân. Như trong Quy Sơn Cảnh Sách, Tổ Quy Sơn Linh Hựu đã từng nói: “Từ thân quyết chí phi truy, ý dục đẳng siêu hà sở” (Từ biệt cha mẹ người thân, quyết chí mặc áo nâu sồng, ý muốn vượt lên chỗ nào?). Chỗ nào mà tình cảm quý giá hơn vị trí cha mẹ người thân? Chỗ nào mà vui sướng hơn tiền tài, danh vọng, sắc đẹp, hạnh phúc gia đình? Phải chăng đó là chỗ vui sướng được trải rộng tình thương đến mọi người, chỗ chẳng tham đắm hưởng thụ cá nhân mà chỉ muốn cuối cùng trở về chỗ hoàn toàn Chân, Thiện, Mỹ.

Vì thế, chấp nhận mất tất cả để mong được mặc chiếc áo nâu sồng, thì hẳn nhiên giá trị của nó không đơn thuần chỉ là chiếc áo khoác nhuộm màu hoại sắc, mà phải biết đó chính là áo Giới. Nó là chiếc áo giáp bảo vệ toàn thân và mạng sống. Người xuất gia chỉ cần một chiếc áo. Đó là áo Giới. Áo này đủ rồi! Vì áo này dính chặt vào thân, như da, thịt, máu, xương nuôi dưỡng thân tâm. Rách áo này là rách cả thân thể, mạng sống. Nó được dệt bằng những sợi tơ đức hạnh, được chắp nối bằng những mảnh vá tỉnh thức, được may bằng những đường chỉ kiên định, và được thấm nhuộm màu gió sương nhẫn nhục. Vì vậy, áo này chắc lắm! Bận áo này, người hiền thấy mến, kẻ ác gặp run; đi vào chợ đời, cứ ngan ngát hương thơm; bước vào trận giặc, mặc làn tên mũi đạn.

Áo này vật chất thế gian không mua nổi, duy chỉ mua bằng tinh hoa của đạo hạnh, trí tuệ, tình thương. Nó hơn hẳn áo bằng cấp, địa vị, quyền lực… được mua, chỉ để bận bên ngoài trang sức, giá trị có thể tính lường. Cho nên, chiếc áo ấy không làm nên tố chất của người xuất gia.

Người giữ áo Giới cho tinh thuần, trong sạch, thân tâm sẽ bình yên, thản nhiên trước ong bướm sắc thanh ve vãn; hành xử sẽ chuẩn mực, tự tại trong gió mưa danh lợi đua chen. Còn không giữ áo Giới cho bền chắc, dù có thêm hai ba lớp áo khoác học vị, tiếng khen, lợi dưỡng… một khi cởi bỏ ra thì lồ lộ trần trụi một tấm thân trần tục.

Cho nên, kinh Di Giáo, đức Phật đã tha thiết dặn dò lần cuối trước khi từ giã cõi đời: “Các đệ tử phải xem Giới như là Thầy của các vị; giống như Ta vẫn còn ở đời không khác”. Chỉ có áo Giới mới làm nên người xuất gia thật sự.

Hơn nữa, Giới hạnh không chỉ là thứ tự vệ mà còn là vũ khí đương đầu đối địch với ma quân nghiệp chướng, yêu quỷ vô thường. Như trong Cư Trần Lạc Đạo Phú – Trần Nhân Tông, Sơ Tổ Thiền phái Trúc Lâm có nói “Cầm giới hạnh địch vô thường, nào có sá cầu danh bán chác”.

Như trong Giới Kinh, nhắc nhở các hàng xuất gia phải biết quý trọng Giới Ba la đề Mộc xoa như là của báu, như tròng mắt, chớ để dính bụi. Một vật báu thì phải biết quý trọng và gìn giữ không để khuyết giảm, mất mát. Tuy nhiên, giữ không có nghĩa là cứ khư khư giữ lấy một vật báu bên mình hay cất giấu trong tủ một cách cẩn trọng, để rồi khoe khoang, xem thường những người kém giới khác. Vì thế, Sơ Tổ Trúc Lâm lại cẩn thận răn dạy: “Xét thân tâm, rèn tính thức há rằng mong quả báo phô khoe”. Giữ Giới không phải vì cầu mong phước báo, tiếng khen, lợi dưỡng…, mà phải biết “Cầm giới” lên, xem giới như một vật thể, thực tế, hữu dụng cần thiết, có thể như một vũ khí để tấn công chứ không đơn thuần chỉ là áo giáp thụ động tự vệ. Bởi một khi không cầm thì vật thể sẽ bị rơi, và tất nhiên do đó phải cầm luôn luôn và mãi mãi. Như cầm cái ly, cái bát, một khi buông ra là rớt bể, sứt mẻ, biến dạng… chứ không phải chỉ biết cất giữ như một món đồ cổ trưng bày trong viện bảo tàng.

Vả lại, “Cầm giới”, xem giới như là một vũ khí, lúc thì ngăn địch không cho gia hại (Giá), lúc cần phải tấn công để địch khuất phục (Khai); lúc phải cầm cho chắc trên tay thủ thế (Trì); lúc phương tiện khéo léo lợi ích chính đáng cho số đông (Phạm). Cho nên giữ giới là bước ban đầu, để tiến đến “Cầm giới” một cách nhuần nhuyễn linh hoạt và hữu hiệu nhất trên tiến trình tự giác và giác tha.

Ngoài ra, chúng ta cần phải hiểu Giới và Hạnh, thực ra Giới không chỉ nằm trong Giới bổn. Vì sao? Vì Giới là điều lệ ngăn cấm để không phát sinh hành vi bất thiện, phi đạo đức. Cho nên, tất cả những gì quanh ta, trong đời sống Tăng sĩ phải tiếp xúc thế gian theo thời đại hiện tại, nếu những điều học nào có ý nghĩa “Phòng phi chỉ ác” (Đề phòng điều sai, ngăn chặn điều ác), thì cũng khả dĩ xem đó đều là Giới chứ?! Đồng thời, còn có ý nghĩa “Tị thế cơ hiềm” (Tránh đời chê trách), mà Hạnh lại thiên nhiều về nghĩa này. Vì thế, có thể nói Giới và Hạnh tuy hai mà một, bổ sung cho nhau, như chúng ta hay nói Đạo đức – Đạo và Đức cũng vậy.

Lại ngẫm xem, liệu tất cả giới Phật chế cách đây hơn 2.500 năm, giờ có ai giữ đúng và trọn hết?! Đối với bối cảnh lịch sử lúc đó thì hoàn toàn đúng đắn, nhưng với thời đại nay muốn giữ đúng như thế có thể được không?! Và có ai giữ đúng hết được không? Câu trả lời chắc chắn là không. Trong khi thực tế chung quanh đời sống Tăng sĩ hiện nay lại quá nhiều điều đòi hỏi cần phải “Phòng phi chỉ ác, tị thế cơ hiềm”. Chẳng hạn như trong cách ăn, mặc, ở, đi lại, nói năng, sinh hoạt, cư xử, thái độ, hành vi, v.v…

Chính vì thế, học Giới không có nghĩa thuộc lòng điều giới, mà phải học để hiểu thật rõ ý nghĩa của Giới và vận dụng Giới như thế nào để thích nghi phù hợp với thời đại. Phải hiểu Giới như một chất nhựa cây duy trì sự sống và phát triển. Mùa Xuân, Hạ, Thu nhựa chảy lỏng, thông thoáng trong thân cây, mùa Đông

nhựa cô đặc kết tinh lại duy trì sự sống của cây. Cây là đời sống Tăng sĩ. Giới là nhựa cây. Xuân, Hạ, Thu, Đông là bao thăng trầm vinh nhục hơn thua được mất bên ngoài. Cái chất nhựa cây không hề thay đổi theo, mà chỉ linh hoạt đủ để bảo toàn sự sống của cây.

Trong kinh Đại Bát Niết Bàn (Mahaparinirvana Sutra), trước khi nhập diệt, Đức Phật có di huấn cho Tôn giả Ananda rằng: Sau khi Ngài qua đời, Tăng đoàn có thể xem xét hủy bỏ các học giới nhỏ nhặt (tiểu tùy học giới) nếu thấy cần thiết. Phải chăng bậc Chánh Biến Tri đã tiên liệu sau này sẽ có nhiều điều giới nhỏ không còn phù hợp, cũng như không giúp ích thật sự cho đời sống Tăng đoàn? Vậy thì, với lý tưởng Tốt Đời Đẹp Đạo mà chúng ta lại thờ ơ không biết “cập nhật” những giới điều mới để khế thời, khế cơ và khế lý ư! Ôm một lý thuyết cổ kính nằm im mà không thực hiện được, trái lại một thực tế đang tuôn chảy sống động cần làm lại không làm, há có phải là giữ Giới sáng suốt không?!

Lại nữa, chúng ta không nên vội vã, hồ đồ quy chụp cho hoàn cảnh vật chất phát triển khiến cho khó giữ được giới! Có ai sung sướng hưởng thụ vật chất bằng vua, thế mà Trần Nhân Tông khi còn trên ngôi Vua, Thái thượng hoàng, mà đã biết tu thân dưỡng tánh không đắm chìm trong dục lạc. “Ăn rau ăn trái, nghiệp miệng chẳng hiềm thửa đắng cay/ Vận giấy vận sồi, thân căn có ngại chi đen bạc”; hoặc “Nhược chỉn vui bề đạo đức, nửa gian lều quý nửa thiên cung/ Dẫu năng mến thửa nhân nghì, ba phiến ngói yêu hơn lầu gác” (Cư Trần Lạc Đạo Phú – Trần Nhân Tông) và cuối cùng vất bỏ tất cả để trở thành một Hương Vân đầu đà ở núi rừng Yên Tử. Hoặc như Huyền Quang cũng đã từng “rũ ấn từ quan” không màng danh lợi, mà sau này là vị Tổ thứ ba của Thiền phái Trúc Lâm!

Nếu đã hiểu được như thế, và muốn được như Thiền sư Phù Dung (Đạo Giai) từng khuyên bảo: “Ngộ thanh ngộ sắc

như thạch thượng tài hoa/Kiến lợi kiến danh như nhãn trung trước tiết” (Gặp thanh gặp sắc như trên đá trồng hoa/Thấy lợi thấy danh như trong mắt dính bụi) thì phải luôn luôn “Sạch giới lòng, chùi giới tướng” (Cư Trần Lạc Đạo Phú). Giới tâm là giới thể, là hơi thở của người từ sơ tâm xuất gia đến phút cuối cùng. Giới lòng không sạch, sao lại đổ thừa cho hoàn cảnh vật chất xung quanh? Giới tướng chính là thân giới, là giới điều, là oai nghi, tế hạnh, đạo đức làm người từ căn bản đến nâng cao. Nó như một tấm gương phản chiếu trung thực lại giới tâm, cho nên cần phải luôn luôn “lau chùi”, tức là thúc liễm. Và ba tháng An cư kiết hạ là cơ hội tốt để ngồi nhìn lại mình Giới hạnh đến đâu; đã lau chùi giới lòng, giới tướng sáng sạch cỡ nào; đã vận dụng Giới một cách nhuần nhuyễn linh hoạt chưa? Để có thể tiếp tục mạnh mẽ, vững chãi hơn, bước theo con đường mà chư Thầy Tổ đã đi, đem ánh sáng Chánh pháp lợi ích đến khắp chúng sanh, chứ không phải chỉ để mong đủ số nhiều tuổi Hạ mà trở thành… thành đạt…!

Vu lan Phật lịch 2570 – DL 2026